| دسته بندی | جغرافیا |
| فرمت فایل | doc |
| حجم فایل | 32 کیلو بایت |
| تعداد صفحات فایل | 13 |
چکیده
با پیشرفت فناوری و رشد چشمگیر شهر نشینی در دهه های اخیرشاهد تغییراتی جدی در وضع آب و هوای کره زمین و بخصوص در مناطق شهری بوده و هستیم. یکی از پدیده هایی که در سال های اخیر مورد توجه محققین بوده است، آلودگی های شهری و اثرات ناشی آز آن بوده است. باران های اسیدی و اثرات مخرب آن یکی از مسائلی است که خسارات زیادی را متوجه محیط زیست بشر نموده است. این صدمات بیشتر ناشی از ورود بیش از حد معمول بعضی از گاز های آلاینده به درون جو زمین است. مشهد به عنوان بزرگترین شهر مذهبی ایران نیز از این مشکل دور نمانده است. در مطالعه حاضر، نمونه های بارندگی پاییزسال 1382 و بهار سال 1383 این شهر مورد تجزیه و تحلیل شیمیایی قرار گرفته است. نتایج حاصل مؤید وجود تعداد زیاد چشمه های آلاینده بود که باعث غلظت بالاتر از حد معمول یونهای2 -4SO ، -2NO ، -3 NOو-3NH در باران گردیده است. با توجه به غلظت این یون ها و میزان بارندگی متوسط سالانه در مشهد میزان نهشت اسیدی محاسبه و با مقدار نهشت مرطوب در منطقه ولز انگلستان مقایسه گردیده است. نتایج نشان می دهد که نهشت آلاینده ها در مشهد بسیار بالا بوده و لذا توجه بیشتر به امور زیست محیطی این شهر مورد تأکید قرار می گیرد.
واژه های کلیدی : باران اسیدی ، غلظت اسیدی، نهشت مرطوب
مقدمه
امروزه بحث آلودگی هوا یک بحث تقریبا عمومی است و تمامی اقشار جامعه به نوعی از آن صحبت می کنند ویا در فرایند های کاری خود با آن درگیر می باشند. از نظر علمی به شرایطی از وضع هوا که درآن غلظت مواد موجود در هوا بیش از حد متعارف باشد و بر روی انسان، حیوان، گیاه و یا اشیاء محیط تاثیر قابل توجهی داشته باشد، هوای آلوده یا آلودگی هوا گفته می شود(9). این مواد ممکن است به صورت گاز، قطرات مایع، ذرات جامد و یا خوشه های یونی در هوا وجود داشته باشند (5).
غلظت آلاینده هایی که بطور مستقیم وارد جو می شوند ( آلاینده های اولیه) و موادی که از آنها شکل می گیرند ( الاینده های ثانویه) تابعی از شرایط جوی و فرایندهایی است که در هنگام عبور سیستم های جوی اتفاق می افتد(2). مهمترین آلاینده های موضوع بحث در پژوهش حاضر عبارتند از 2SO ، NO ، 2 NOو 3NH که در جریان فرایند های جوی به یونهای سولفات ، نیترات و آمونیم تبدیل شده و باعث اسیدی شدن باران می گردند. چشمه های تولید این آلاینده ها و واکنشهای انجام شده در جو به اختصار بیان می گردد.
چشمه اصلی دی اکسید سولفور( 2SO) در جو، فعالیت های انسانی، فعالیت آتش فشان ها و مصرف سوخت های فسیلی است (7). راه دیگر انتقال دی اکسید سولفور به جو محصولات ثانویه ای است که حاصل انتشار طبیعی دی متیل سولفید (DMS) ، H2S ، CS2 و COS به درون جو است (11). دی اکسید سولفور پس از رها شدن در جو، یا در اثر گرانش مستقیما و یا در اثر ترکیب با رطوبت جوی به صورت باران اسیدی به سطح زمین باز می گردد.
مهمترین اکسید های آلاینده نیتروژن ، اکسید نیتریت (NO) و دی اکسید نیتروژن (NO2) هستند که تحت عنوان اکسید های نیتروژن (NOX) بیان می شوند. منبع اصلی NOX ها در جو، فعالیت های انسانی و احتراق سوخت های فسیلی از قبیل مشتقات نفتی، ذغال سنگ ، گاز و سوخت هواپیما ها، فعالیت باکتری ها در خاک، رعد و برق ، آتش سوزی جنگل ها، اکسیداسیون NH3 ، شارش های استراتوسفری حاصل از اندرکنش O1(D) با NO2 و فعالیت های خورشیدی است (11).
تقریبا در تمامی دنیا ، چشمه اصلی آمونیاک (NH3) موجود در جو، مزارع حیوانی است مگر اینکه در شرایط خاص چشمه های محلی در این مورد نقشی را ایفا کنند که خیلی نمی تواند قابل توجه باشد. آمونیاک پس از حل شدن در رطوبت جو به یون آمونیم تبدیل شده و موجب اسیدی شدن باران می گردد (3 ).
باران اسیدی و نهشت مرطوب (Acid rain and Wet deposition)
برای تشکیل ابر و بارندگی لازم است که هوای مرطوب سرد شود. این عمل باید در حضور ذرات جامد ریزی به نام هواویز یا آئروسل صورت گیرد. ازمایش نشان داده است که در هوای کاملا تمیز ، اگر رطوبت نسبی حتی تا چهار صد در صد بالا برود قطرات آب شکل نمی گیرند( 12) ، در حالیکه در یک هوای معمولی که تعداد هواویزها در واحد حجم به اندازه قابل قبولی وجود دارد، اگر رطوبت نسبی از صد در صد نیز کمتر باشد، قطرک های ابر شکل می گیرند. بنابراین برای تشکیل ابر وجود هواویزها ضروری هستند. هواویز ها ممکن است به صورت خوشه هایی از یون، ذرات گرد و غبار ، خاکستر و یا سایر مواد طبیعی و یا غیرطبیعی باشند. از جمله موادی که به صورت طبیعی وارد جو می شوند می توان از Na+، Cl- و Mg2+ را نام برد. منشأ موادی که به صورت مصنوعی یا غیر طبیعی در جو وارد می شوند معمولا ناشی از سوخت مواد فسیلی درنیروگاه های برق و خودروها بوده که از آن جمله می توان یونهای SO2 و -NO3 را نام برد. البته بخشی از SO2 موجود در جو نتیجه تبخیر آب دریاها و اقیانوس ها است. این مواد در آب اقیانوس ها به صورت محلول وجود دارد و تبخیر آب باعث رها شدن این گاز ها به داخل جو می شود ( 10). ابرهایی که حامل این یونها هستند، اسیدی بوده و باران هایی که از این ابرها بر زمین می بارند تحت عنوان باران اسیدی (Acid rain) شناخته می شوند.
اولین بار رابرت انگوس- اسمیت واژه باران اسیدی را بکار برد. وی در سال 1852 در مراسمی که در دانشکده ادبیات و علوم اجتماعی منچستر برگزار گردید، هنگام سخنرانی در مورد باران هایی که در دوران انقلاب صنعتی در منچستر باریده بود، از واژه باران اسیدی استفاده نمود (4). اسمیت فعالیت های کارخانه ای و استفاده از سوخت ذغال سنگ را عامل اصلی ورود مقدار متنابهی اسید کلریدریک به داخل جو و اسیدی شدن باران دانست.
قدرت اسیدی مواد محلول در آب ، معمولا بر حسب PH ( لگاریتم منفی غلظت یون های هیدروژن) اندازه گیری می شود. بر این اساس اگر PH محلول کمتر از 0/7 باشد، محلول اسیدی و اگر بزرگتر از 0/7 باشد به آن قلیایی گفته می شود. معمولا PH باران های غیر اسیدی بین 0/5 و 6/5 است؛ یعنی باران های معمولی به خودی خود کمی اسیدی هستند، علت این امر حل شدن CO2 موجود در جو در آب باران و تولید اسید کربنیک است. با ورود 2 SO و 3 NOبه داخل جو و حل شدن آن در آب باران اسید سولفوریک و اسید نیتریک حاصل می شود و قدرت اسیدی باران افزایش می یابد. البته گاهی اوقات بخشی از این اسید ها در حضور قلیاهایی مانند Mg2+ و Ca2+ که تمایل به افزایش PH را دارند خنثی می گردند.
در حقیقت باران ها وقتی اسیدی تلقی می شوند که PH آن ها از 6/5 کمتر باشد و چنانچه مقدار PH از 6/4 کمتر شود باران اسیدی به شدت خطرناک خواهد بود. با ریزش باران اسیدی بر روی زمین از آنجا که خاک ها معمولا قلیایی هستند، بخشی از اسید موجود در باران خنثی می شو د و به این ترتیب کمی از قدرت تخریب اسیدی آن کاسته خواهد شد. اما در مناطقی که خاک ها قلیایی نبوده و یا ضخامت لایه قلیایی خاک کم باشد، در نتیجه ریزش باران اسیدی، خاک خاصیت خود را از دست می دهد و گیاهان در چنین خاکی قادر به ادامه حیات نخواهند بود. همچنین رواناب موجود در چنین مناطقی از قدرت اسیدی بالایی برخوردار بوده و با ورود به تالاب ها و دریاچه ها ممکن است حیات موجودات آبزی را به خطر بیاندازد. باران های اسیدی قبل از آنکه به سطح زمین برسند از قدرت تخریبی زیادی برخوردار بوده و می توانند به مناطق با پو شش گیاهی مانند جنگل ها و مزارع خسارات زیادی وارد نماید. در مناطق شهری نیز گاهی تاثیر باران های اسیدی بر روی نمای ساختمان ها و سایر مواد قابل توجه می باشد.
با در دست داشتن مقدار متوسط غلظت یون های مختلف در بارندگی ها و نیز میانگین بارندگی سالانه می توان با استفاده از رابطه زیر مقدار نهشت اسیدی مرطوب را محاسبه نمود.
DM (g M m-2) = [M] (mg l-1) × Rainfall (mm) ×10-3
در این رابطه DM مقدار نهشت یون مورد نظر و [M] غلظت آن یون است. مثلا اگرغلظت اسید سولفوریک در طول سال0/8 میلی گرم در لیتر و بارندگی سالانه 400 میلی متر باشد، مقدار نهشت مرطوب اسید سولفوریک برابر خواهد بود با:
DSO4 (g M m-2) = [00/8] (mg l-1) × 400 (mm) ×3-10 =2/3 gm-2 = 0/32 kg ha-1
نهشت خشک (Dry deposition)
| دسته بندی | جغرافیا |
| فرمت فایل | doc |
| حجم فایل | 51 کیلو بایت |
| تعداد صفحات فایل | 73 |
بررسی آماری 50 ساله اقلیم کرج
بارندگی و دما از مهمترین پارامترهای اقلیمی محسوب شده واز نظر کشاورزی تعیین کننده نوع اقلیم و پراکندگی و گسترش گیاهان در سطح زمین می باشد . در این بررسی داده های هواشناسی اقلیم کرج در ایستگاه هواشناسی کرج که در 5 کیلومتری جنوب غربی این شهرستان بوده و در مزرعه آزمایشی دانشکده کشاورزی کرج قرار دارد ، به مدت 50 سال (2000-1950) مورد بررسی آماری قرار گرفته و نتایج به صورت نمودارهایی منعکس شده است . مطالعات درجه حرارت شامل حداکثر ، حداقل ، میانگین ها (ماهانه و سالانه ) روزهای یخبندان و احتمالات وقوع اولین و آخرین یخبندان ، تواتر ، دماهای بحرانی دوره های برگشت آنها بوده ، که با استفاده از توزیع نرمال محاسبه گردیده است . در رابطه با بارندگی علاوه بر محاسبه میانگین های فصلی و سالانه مقادیر سالانه بارندگی با توزیع نرمال و لوگ پیرسون 3 برازش داده شد . تأثیر دماهای بالا همراه با رطوبت بیش از 30% که باعث ایجاد آفات می شود و تواتر و دوره های برگشت آنها محاسبه گردید . توزیع زمانی بارش در سال و ماه و فصل ، بارانهای شدید 24،48،96، ساعته با دوره های برگشت تحلیل گردید . میزان رطوبت ، حداکثر ، حداقل ، و میانگین به صورت متفاوت بررسی شد . ساعات آفتابی ، انرژی تابشی ، دماهای سطوح اعماق زمین از نظر اقلیمی بررسی و نتایجی ارائه گردید . فرکانس تندی باد ، دمای اعماق خاک ، دوره های برگشتی دماهای بحرانی بالای 25+35،40 درجه و یخبندان های 0،2-،4-،و4+ نیز مورد تحلیل قرا رگرفته است .
آشنایی با گیاهان دارویی کرج
کشور پهناور و کهنسال ایران از دیر باز یکی از مراکز مهم ثروت های خداداد و کانون بیکران منابع عظیم طبیعی بوده است . از جمله منابع ارزشمندی که به این آب و خاک ارزانی گردیده ، وجود گیاهان غذایی – دارویی کم نظیر و گاه بی نظیر است که در گوشه و کنار این مرز و بوم زرخیز به فراوانی می رویند . خطه کرج و بخشهای تابعه آن که در دامنه جنوبی سلسله کوههای البرز قرار گرفته یکی از این مراکز ممتاز و ثروت آفرین می باشد . د رمیان دهها و صدها نوع گیاهانی که در دشتها و دامنه های کوهستانی این شهرستان و مناطق تابعه می رویند ، تعداد قابل توجهی گیاهان ارزشمند یافت می شوند که اهمیت دارویی و درمانی آنها ، هنوز تا به امروز با وجود پیشرفت های چشمگیری که در پزشکی جدید حاصل آمده همچنان محفوظ مانده که کم و بیش مورد استفاده مردم بومی این سامان در مداوای درد ها و بیمارها قرار می گیرند . برخی از مؤثرترین این گیاهان که دارای اهمیت فوق العاده می باشند بدین قرارند :
گیاهان یاد شده به فراوانی درمنطقه آتشگاه ، در حاشیه کوههای سد کرج و اغلب مناطق کوهپایه ای اطراف این شهرستان می رویند . توجه واقبال مردم دنیا به گیاهان دارویی ، در روزگار ما ، به ویژه در دو دهه اخیر در کشور ما به علت خطرات و تلفات فراوان ناشی از داروهای شیمیایی می باشد . که متأسفانه با وجود پیشرفت های گسترده علوم پزشکی در امر دارو سازی ، به شهادت آمار و ارقام تقریبا یک میلیون نفر در کشور پیشرفته ای چون آمریکا و ده میلیون نفر در سراسر جهان به علت آسیبهای ناشی از داروهای شیمیایی در بیمارستان ها بستری می شوند و از این تعداد تنها صد هزار نفر در آ”مریکا و یک میلیون نفر در سراسر جهان جان خود را از دست می دهند . بدین لحاظ برای جلوگیری از این ضایعات ، در برخی از دانشکده های کشورهای اروپایی ، نه تنها کرسی های جدیدی برای تدریس گیاه درمانی به وجود آمده است ، بلکه مزارع وسیعی نیز برای کشت و تولید و صدور گیاهان دارویی در امر درمان پدید آمده است . بنابراین جا دارد با توجه به تنوع رویش صدها گونه گیاهان ارزشمند دارویی در این منطقه ، برنامه هایی فراهم آید تا با کشت و تولید صدور آنها در کنار مصرف داخلی منبع لایزالی نیز به لحاظ اقتصاد و در آمد محلی برای پیشرفت و عمران و آبادی بیشتر این منطقه و نیز رفاه حال مردم این سامان فراهم آید .
ویژگیهای اقلیمی کرجمنطقه کرج همانند سایر بخش های استان تهران در فصول سرد سال متأثر از سیستم های شمالی و شمال غربی و غربی به ویژه جنوب غربی بوده و ریزش های جوی آن که از ماه های آبان و آذر آغاز و تا اواسط اردیبهشت ماه ادامه دارد . تابعی ا زفعالیت های سیستم های فوق می باشد . از نظر ویژگیهای خرد اقلیمی ، منطقه کرج از پاره ای جهات دارای مختصات شاخصی است که به آنها اشاره می شود : منطقه کرج به لحاظ اقلیمی تحت تأثیر ارتفاعات البرز و دره چالوس و رود خانه کرج قرار دارد ، که موجب خنک و مرطوب تر شدن این منطقه نسبت به تهران می گردد و این تمایز تقریبا د رتمام طول سال مشاهده می گردد . علت اختلاف دمای کرج نسبت به تهران بخصوص در شبها به سبب نزدیکی کرج به ارتفاعات شمالی و سرد شدن شبانه این دامنه ها و وزش باد کوه به دشت می باشد .
دور بودن کرج از دشت کویر نیز موجب برودت و رطوبت بیشتر این منطقه نسبت به تهران در فصول مختلف سال ، به ویژه در تابستان می گردد . در ناحیه سد کرج به دلیل دره ای بودن منطقه و تقویت جریانات سیکلونیک که به دلیل چرخش باد جلوی جبهه گرم ایجاد می شود و همچنین وجود رطوبت حاصل از ذخیره آب موجود در محل نیز وجود جریانات همرفتی در این ناحیه که باعث ناپایداری و ایجاد ابرهای جوششی در داخل ابرهای پوششی (نیمبواستر اتوس ) می گردد . موجب تشدید بارندگی و افزایش ریزشهای جوّی در این ناحیه نسبت به سایر نقاط می شود .
و اما بارندگی های تابستانه کرج گاهی اوقات برخورد دو توده هوای گرم جنوبی و نسبتاً سرد و مرطوب شمالی که در سطوح فوقانی ناحیه البرز صورت می گیرد ، موجب می گردد که ابرهای جوششی بسیار فعال در منطقه پدید آمده و ریزشهای رگباری شدیدی را بوجود آورد که غالباً همراه با سیل است .
برخی از مشخصه های اقلیمی ایستگاه هواشناسی کشاورزی کرج در دوره آماری 1350 تا 1378 به شرح ذیل می باشد :
میانگین بارندگی سالیانه کرج حدود 253 میلیمتر با ضریب تغییرات 1/24 درصد و حداقل 3/89 میلیمتر و حداکثر 4/374 میلیمتر می باشد . بیشترین رکورد بارندگی ماهانه کرج 127 میلیمتر در اسفند 74 ثبت شده است . حداقل و حداکثر مطلق دما به ترتیب 20- و 42 درجه و میانگین سالیانه نیز 9/13 درجه سانتیگراد می باشد . ماه مرداد با میانگین 4/26 درجه سانتیگراد و دی با 8/0 درجه سانتیگراد به ترتیب گرمترین و سرد ترین ماه سال محسوب می شوند . میانگین سالیانه رطوبت نسبی 50 درصد و میانگین حداکثر و حداقل آن به ترتیب 70 و 35 درصد می باشد .
| دسته بندی | جغرافیا |
| فرمت فایل | doc |
| حجم فایل | 4423 کیلو بایت |
| تعداد صفحات فایل | 44 |
موقعیت استان خراسان شمالی در کشور
نقشه خراسان شمال
پیشینه تاریخی استان خراسان: استان پهناور خراسان با ساختار گونه گون و کهن زمین شناسی ، اقلیم متنوع و جاذب ، موقعیت ویژه جغرافیایی ، بی گمان از قدیمی ترین دوران حیات بشری ، بستر فعالیتهای بشری ، بستر فعالیتهای معیشتی ، بازرگانی و نظامی عمده بوده است ، به دلیل همین موقعیت خاص ، کهن ترین ، معروفترین و طو لانی ترین راه ارتباطی بین شرق و غرب یعنی (( جاده تاریخی ابریشم )) از طریق خراسان شرق را به غرب مرتبط می سازد
تنوع جغرافیایی سرزمین خراسان با وجود آب و هوای کویری و گرم در بخش جنوبی و معتدل کوهستانی در شمال استان و به طور پراکنده در مرکز ، با ارتفاعات قابل توجهی نظیر بینالود، هزار مسجد ، کپه داغ ، قهستان وزمینه ای مناسب برای استقرار بشر از قدیمی ترین ایام و جذب اقوام وطوایف متعدد در دورانهای مختلف بوده است .، سرزمینی که نواحی مختلف آن عرصه رویش انواع نباتات مناطق سردسیری و گرمسیری از قبیل گندم ، برنج، بادام ، سیب ، انگور، پسته ، خرما ،و... است مناطقی از آن استعداد پرورش انواع مختلف حیوانات اهلی و وحشی نظیر پلنگ ، گرگ ، شتر . اسب ، آهو ، گوسفند . بز و … داراست .
قدیمی ترین آثار حیات انسانی در ایران ، شامل تعدادی ادوات و دست افزارهای سنگی . با قدمت تخمینی 800 هزار سال قبل ، متعلق به دوران پارینه سنگی قدیم ، از بستر رودخانه کشف رود مشهد بدست آمده است . در حالی که قدیمی ترین مکانهای استقرار انسان ، حداکثر با قدمت 100 هزار سال در نواحی دیگر ایران نظیر آذربایجان ، لرستان و … شناسایی شده اند .
دومین مکان از نظر قدمت ، پناهگاه سنگی (غار) ((خونیک)) در نزدیکی بیرجند است که متعلق به دوره پارینه سنگی میانه با قدمتی بین 50تا60 هزار سال می باشد . از آن پس آثار و شواهد زندگی بیشماری از دوران نوسنگی تا آغاز دوران تاریخی در جلگه مشهد ، دره اترک علیا (قوچان) ، جلگه درگز ، بجنورد ، تربت حیدریه ، بیرجند و… شناسایی شده اند این شواهد و آثار به اقوام و ساکنان اولیه و بومیئ خراسان مربوط می شود که بنا به عقیده برخی محققان به عنوان اقوام (( آسیایی ))شهرت یافته اند و سراسر آسیای غربی از مدیترانه تا ترکستان و دره سند را فرامی گیرد.
ولی در حقیقت مهمترین مقطع تاریخ خراسان در سرآغاز دوران تاریخی ایران با ورود اقوام ((آریایی)) به فلات ایران پیوند می خورد . در این واقعه که در اغاز هزاره اول ق.م اتفاق افتاد ، آریایی ها تازه وارداز طریق خراسان به سمت نجد ایران پیش رفتند و بخش اعظم آنها آنچنان که از توصیفات (( اوستا )) برمی آید ، در خراسان و سیستان مستقر شدند و شاید به همین دلیل است که عمده حوادث آغاز تاریخ ایرانیان که در دو منبع (( اوستا)) و (( شاهنامه فردوسی )) ذکر شده است در مشرق ایران و در واقع در خراسان بزرگ رخ می دهد .
بسیاری از محققان ، زادگاه ((زردشت)) را مشرق ایران و بوژه حدود خراسان می دانند . برخی از داستانها و افسانه های محلی و از جمله داستان کاشتن سرو کاشمر در خراسان به یاد بود پذیرش آیین نو زردشت توسط ((ویشتاسپ)) نیز مؤید این نظر است . دیاکونوف نیز محل پیدایش زبان اوستایی را در آسیای میانه ، مشرق ایران ، افغانستان و خراسان کنونی می داند .
جغرافیای طبیعی خراسـان:
موقعیت استان وسیع خراسان در شمال شرقی کشور بین 55 درجه و 17 دقیقه تا 61 درجه و 15 دقیقه طول شرقی و 30 درجه و 24 دقیقه تا 38 درجه و 17 دقیقه عرض جغرافیایی نیمکره شمالی قرار گرفته و از شمال و شمال شرق به جمهوری ترکمنستان با مرز مشترک حدود 751 کیلومتر، از شرق به جمهوری اسلامی افغانستان با مرز مشترک حدود 619 کیلومتر ، از غرب به استانهای گلستان ، سمنان و اصفهان و از جنوب به استانهای سیستنان و بلوچستان ، کرمان و یزد محدود است. طول استان به خط مستقیم 750 کیلومتر و عرض متوسط آن حدود 420 کیلومتر است. خراسان بیش از 19% از خاک کشور رادر بر گرفته و مساحتی معادل 303513
یلومتر مربع دارد .
پستی و بلندی ها:
| دسته بندی | جغرافیا |
| فرمت فایل | doc |
| حجم فایل | 24 کیلو بایت |
| تعداد صفحات فایل | 43 |
موقعیت جغرافیایی
دزفول یکی از شهرستانهای مهم استان خوزستان است. شهراندیمشک در 12 کیلومتری شمال غربی آن شوشتر در 60 کیلومتری جنوب غربی آن اهواز(مرکز استان) در 155 کیلومتری جنوب آن وشهر باستانی شوش در 30 کیلومتری جنوب غربی آن قرار دارند. شهر دزفول در 48 درجه و 24 دقیقه طول و 32 درجه و 24 دقیقه عرض جغرافیایی قرار دارد و وسعت آن قریب به 5770 کیلومتر مربع است.
آب وهوا
هوای شهرستان دزفول گرم و نیمه مرطوب است. حداقل درجه حرارت در زمستان به 6 دهم درجه سانتیگراد زیر صفر و در تابستان حداکثر به 50 درجه سانتیگراد میرسد. هوای آن از شهرستان اهواز و خرمشهر خشکتر است. متوسط رطوبت در زمستان بین 35 تا 65 درصد در نوسان است. میزان متوسط بارندگی در دزفول 330 میلیمتر است.
وجه تسمیه دزفول
کلمه دزفول از دزپل دزبهل ویا دژپل گرفته شده و در اصطلاح محلی دزفیل میگویند و معرب آن دسبول است. نام شهر از دز ویا دژ به معنی قلعه وپل ماخوذ است.پل معروف رود دز احتمالا در دوران قبل از اسلام (242- 271 میلادی) بنا شده و بعدها مکرر تعمیرشده است.
سابقه تاریخی شهر دزفول
اسناد و مدارک تاریخی نشان میدهد که دزفول در دوران باستان بنا شده است. پل و قلعه مجاورآن قدیمیترین قسمت شهر و هسته اولیه آن را تشکیل میداده است. بنا به قولی دزفول در دوران تسلط عرب لطمه می بیند. در حمله مغول دزفول محفوظ می ماند ولی بعد تحت فرمان ایلخانان در می آید.
پیدایش اسلام با ایجاد مسجد جامع و مدارس دینی همراه است. در این دوره شهر بر دو پایه اصلی مسجد و بازار رونق میگیرد. بخشی از مسجد جامع دزفول به نام غریب خانه احتمالا در قرن سوم هجری بنا شده است.از ویژگیهای دوره صفویه ایجاد چاههای آب آشامیدنی ایجاد قناتها آسیابهای بادی و فاضلاب است. جنبه های شدید مذهبی بر شکل تقسیم بندی فضایی خانه های مسکونی به چشم می خورد. خانه سازی در دزفول به بخش بیرونی اندرونی و خلوت تقسیم می شود. بخش خلوت دردوران قاجاریه به تدریج از بخش ساختمان حذف می شود.
در نیمه اول قرن 19 میلادی اوضاع سامان بهتری می یابد. زراعت نی که سابقه طولانی داشته در این زمان رواج بیشتری پیدا می کند. کالاهای صادراتی دیگری از جمله قلم نی به قسطنطنیه و هند ارسال می گردد.
با اینکه دزفول در همسایگی یکی ازسه مرکز بزرگ علوم و فلسفه دنیای قدیم و صدر اسلام یعنی جندی شاپور(در مدرسه جندی شاپور از طب یونان ، ایران و هند درس گفته می شده و در واقع مرکز برخورد عقاید فلسفی شرق و غرب بوده است). به نظر می رسد میان زوال جندی شاپور و گسترش شهر دزفول رابطه وجود داشته است. گفته می شود ویرانی جندی شاپور باعث کوچ مردم به دزفول شده است. اکنون دزفول که از شهرهای ثبت شده تاریخی است همچنان زنده و فعال می باشد و با وجود گسترش دزفول بافت قدیمی هنوز قلب شهر است.
نحوهء تاثیر مسائل اقلیمی برواحد مسکونی
مسائل اقلیمی درجه حرارت هوا جهت وزش بادهای مطلوب بارندگی تاثیرات متقابلی بر واحد مسکونی و همچنین جهت گیری بافت کوچه ها می گذارد. مناسبترین باد از جهت شمال شرقی به شهر دزفول می وزد.این باد پس از عبور از روی رودخانه دز به شهر می رسد. راستای کوچه های شهر هم در همین جهت نباشد است. باد دیگری نیز وجود دارد که از سمت جنوب غربی می ورزد و از عربستان به سوی ایران می آید. این باد را مردم محلی باد مرگ یا باد سیاه می گویند و جهت کلی کوچه های مخالف این جهت میباشد. از جمله عوامل اقلیمی دیگر که در مسکن دزفول تاثیر بسزایی دارد گرما و شدت آن در تابستان می باشد که جهت مقابله با آن از راه حل های مختلفی استفاده شده است. گرمای هوا در تابستان به 50 درجه سانتیگراد می رسدو این شهر یکی از گرمترین شهرهای ایران است. برخلاف اینکه در نقاط معتدل و سردسیری اطاقها رو به آفتاب ساخته می شود در دزفول سعی می شود تا حد امکان فضاهای زندگی را مخالف با جهت تابش خورشید ونور جنوب درست نمایند و برای سایه دارشدن حیاط خانه سمت جنوب ساختمان را مرتفع تر از شمال آن می سازند تا سایه در حیاط به وجود آید. اگر دقت نمائیم چند درجه از جنوب به طرف قبله در این شهر مناسب ترین جهت برای مقابله به تابش شدید خورشید و گرمای حاصل از آن است و بدین ترتیب حیاط در شمال خانه اکثرا به سمت شمال شرقی می باشد. فضای ساخته شده در طبقات فوقانی اکثرا نیم طبقه های خصوصی هستند که به فرزندان خانواده اختصاص داده می شود. از جمله فضاهای دیگری که برای مقابله با گرمای زیاد در خانه های دزفول درست می کنند شوادان نام دارد. از جمله عوامل دیگری که بر واحد مسکونی تاثیر دارد ساختن خانه ها با آجر می باشد و آن را به دو علت می توان بیان داشت. شدت بارندگی زیاد باعث شده است که جسم سخت تری از گل جهت ساختمان تهیه شود و ان چیزی نیست جزآجر-آجر ضمن دارا بودن مقاومت زیاد از سبکی وزن نیز برخوردار است و در مقابل بارندگی شدید زمستانی مقاومت خوبی داردو از طرفی بهترین عایق حرارتی است جهت مقابله با گرما. شکست حجم ساختمانها خود عاملی جهت کاهش شدت تابش خورشید و ایجاد سایه در این حجم ها است. در سیمای کلی شهر این شکستگی به وضوح دیده می شود. از جمله عوامل دیگر پیوستگی بافت و ترکیب حجمها روی گذر ها و ایجاد ساباط می باشد که یکی از عوامل ایجادساباط ها مسائل اقلیمی است. ایجاد سایه ها و اختلاف درجه حرارت فضای سایه دار زیر این ساباط ها باعث ایجاد ایجاد جریان هوای خنک در زیر این معابر سر پوشیده می شود.
عناصرتشکیل دهنده ساختمان
نظام باربر
در دوره سنتی شکل واحدی از نظام شالوده ای در ساختمان بناهای واحد مسکونی معمول بود. بار ساختمان را دیواره ای بار بر خشتی یا آجری و سقف گنبدی خشتی و یا آجری تحمل می کردند. قسمتهای بار بر به شکل جرزهایی درنما دیده می شدند. ابعاد این قسمت ها به طور معمول از 55 تا100 سانتیمتر بوده است. ابعاد اجزای نظام ساختمانی یعنی خشت ها متفاوت بوده و بسته به مورد تغییر می کرد. در ساختن قسمت های بار بر مصالح مورد استفاده خشت یا آجر بود. در ساختن دیوارهای خشتی از ملات گل استفاده می کردند. منتها گل را که گل رس خالص بود از زیر زمین تهیه کرده و آن را ورز می دادند. یکسان بودن مصالح و نظام ساختمانی و نظام پوشش شکل واحدی را در مجموعهء معماری واحد های مسکونی ایجاد میکرد که تنها بسته به هر مورد در ابعاد و تناسبات متغیر بودند. در دورهء میانی دو گونه واحد مسکونی به بافت موجود شهر اضافه می شود.در مساکن متعلق به فرا دستان استفاده از تیرآهن در سقف باعث می شود که نظام ساختمانی به مجموعه ای از دیوارهای باربر آجری و سقف تیرآهن تبدیل شود. در این نوع نیز نظام ساختمانی به شکل جرزهایی در نما دیده می شود. ابعاد دیوارهای باربر حدود 45 تا55 سانتیمتر است. در مساکن متعلق به فرودستان نظام ساختمانی هنوز شکل سنتی را حفظ کرده است با این تفاوت که مصالح به آجرتغییر یافته اند. با توجه به اینکه در مسکن سنتی دیوارهای باربر"سقف گنبدی" یا "طاق آهنگ" بار ساختمان را تحمل می کردند نیرو های بار بر در یک جهت یا دو جهت به زمین وارد می شد. در مسکن دوره میانی که سقف تیرآهن و دیواربار بر معمول می شود شیوهء انتقال بار یک جهته است. مگر در مساکن فرودستان که هنوز از سقف گنبدی استفاده می شود.
| دسته بندی | جغرافیا |
| فرمت فایل | doc |
| حجم فایل | 32 کیلو بایت |
| تعداد صفحات فایل | 35 |
ایران شناسی
تولد ایران
از ترکیب اقوام آریایی و اقوام کهنی که پیش از آریاییها در فلات ایران ساکن بودند ملتی بهوجود آمد که در طول هزاران سال ، فرهنگ و مدنیتی شاخص ، سلسلهای از امپراتوریهای بزرگ و تمدنی تأثیرگذار را در جهان کهن به وجود آوردند . این ملت با بهرهگیری از میراث تمدنهای کهنتر از خود نظیر بابل ، اورارتو ، آشور و ایلام ، کشوری بزرگ را بنیان افکند .اوج شکوفایی این تمدن در روزگار هخامنشیان بود . در این زمان ، گستردهترین حکومتی که تا آن روزگار ، جهان به خود دیده بود بنیان گذاشته شد . کشوری قدرتمند با سیستمهای اجتماعی ، اقتصادی و سیاسی مدون و فراملیتی که بعدها الگویی برای بازماندگان اسکندر و رومیان شد و جامعهی انسانی را از عصر حکومتهای محلی کوچک به دوران پرشکوه جوامع چندملیتی هدایت کرد. گستردگی قلمرو و تنوع اعجابآور اقوامی که زیر پرچم هخامنشیان میزیستند ، از یک سو موجب اختراع شیوههای نوینی در ارتباطات ، دیوانسالاری و مبادلات اقتصادی شد و از دیگر سو نگاه انسان را به معنای فرهنگ و باورهای دینی و قومی دگرگون ساخت . چنین بود که ایرانیان برای نخستین بار منشور حقوق بشر را در دو هزاروپانصد سال پیش به فرمان کوروش تدوین کردند و نشان دادند که چگونه میشود در برابر هر اندیشه ، باور و فرهنگی بردباری و رواداری داشت . قوانین مدنی و قضایی ایران نیز در این دوران ، چنین نگاه باز و منعطفی را به خوبی آشکار میسازد . قوانینی که ضمن پیروی از سیاستهای کلی حکومت هخامنشیان ، امکان آزادیهای فردی ، قومی و آیینی را برای تمامی اقوام امپراتوری محترم میشمرد. تاریخدانان ، بسیاری از تحولات بزرگ بشری را به ایرانیان نسبت دادهاند . «ریچارد فرای » شرقشناس وایرانشناس برجسته آمریکایی ، رواج گسترده مبادلات بر مبنای پول و سکه رابه داریوش هخامنشی نسبت می دهد ، چرا که تا قبل از آن ،اگرچه پول وجود داشته اما عمدة مبادلات به صورت جنس به جنس بوده است . این پژوهشگر معتقد است که قوانین و ساختار منظم حکومتی ایران باستان چنان دقیق و هوشمندانه بوده است که حتی فیلسوفانی یونانی ، بارها بدان اشاره میکردند و روشهای تربیتی و ساختارهای اجتماعی ایرانیان را میستودند . بنابر پژوهشهای انجام شده قانون و حقوق رومی که بنیانی برای تمدن نوین غرب به شمار میرود ، به نوعی برگرفته از قوانین ایرانیان درعصر هخامنشیان بوده است . عصر باستان به پایان رسید و دوران تازهای در تاریخ ایران آغاز شد ، نور الهام بخش اسلام بر ایران تابیدن گرفت ، آموزههای اسلامی با فرهنگ ایرانی در آمیخت و تمدن تازه اما نیرومندی از دل آن برخاست . در این عصر نوین هرچند دیگر از آن امپراتوریهای مقتدر ایرانی خبری نبود ، اما ایرانیان در سایه اسلام گنجینهی عظیمی از دانش ، فنآوری ، هنر و معرفت را برای جهانیان فراهم آورند ، که گسترش و بازتاب آن در غرب ، زمینههای رنسانس و آغاز عصر خردورزی را باعث شد. دورهی اسلامی در ایران یکی از درخشانترین فصول تاریخ جهان است . این فصل از تاریخ ایران را فوجی از شاعران و سخنوران جهانی ، فلاسفه ، حکیمان و دانشمندان بزرگ پربار کردهاند . پیچیدگی و عظمت این عصر را میتوان در معماری اسلامی ایران مشاهده کرد . آنجا که آمیزهای از شکوه گنبد و منارههای بلند و دریایی از ظرافتهای خطاطی و اسلیمی در کاشیکاری ، آجرتراشی و گچبریهای مساجد متجلی شده است.
ایران سرزمین خرد
ابنخلدون دانشمند بزرگ اسلامی که ساکن شمال آفریقا و حدود مغرب و اندلس بوده است ، نکتهی مهمی را دربارهی مدنیت و جوهر قدرت ایرانیان بیان میکند او در تقسیمبندی حکومتها و تمدنها در جهان ، برترین و ماندگارترین دسته را حکومتهای عقلگرا مینامند . او به عنوان نمونه ، از ایرانیان نام میبرد . جالب آن است که خاستگاه ابنخلدون ، تا پیش از اسلام در سیطرهی حاکمیت روم بوده است و این دانشمند با فرهنگ و تمدن رومی به خوبی آشنا است . با این حال نمونهای از حاکمیت خرد و عقل در جامعه را ایران میداند .
ایران و زبان پارسی
زبان پارسی یکی از کهنترین زبانهای زندهی دنیا است که ریشههای آن تا دورترین اعصار تاریخ مدنیت انسانی امتداد یافته است . این زبان بستر شکوفایی برخی از بزرگترین تمدنهای باستانی بوده و در پی هجوم سهمگین بیگانگان ، زبانهای گوناگونی را در دل خود حل کرده است . بسیاری از شاهکارهای جاودانهی ادبی با آن نوشته شده اند و تا قرنها فراگیرترین زبان بینالمللی مشرق زمین بوده و دامنههای نفوذش از مرکز اروپا تا باختر دور بوده است . شاهد این مدعا نسخ متعددی از شاهکارهای ادبی پارسی است که از خاور دور تا قلب اروپا برجای مانده است.
هر کجا که مسافری بر خاک ایران پای گذارد نشانی، ردی از آنچه ما به آن می بالیم، به چشم خواهد دید. بناهای شکوهمند، هنرهای ظریفه و طبیعت چشم نواز همة آنچه هستند که تاریخ نگاران، سیاحان و هنرمندان در آثار خود بدان پرداختهاند. مجال پرداختن به همه ی این آثار در این فرصت کوتاه وجود ندارد،اما افتخار است ،اما از میان هزاران هزاراثر تاریخی ایران، به 8 اثرآن خواهیم پرداخت، که عبارتند از: چغازنبیل، تخت جمشید، پاسارگاد، بیستون، تخت سلیمان، ارگ بم، گنبد سلطانیه ومیدان نقش جهان. علت انتخاب این آثار بدان جهت است که این آثار در لیست میراث جهانی یونسکو قرار دارند. یونسکو ( UNESCO ) سازمانی آموزشی، علمی و فرهنگی ( United Nations Educational Scientific & Cultural ) وابسته به سازمان ملل متحد بوده که در سال 1945 تشکیل شده و 191 کشور عضو و مقر آن در پاریس است. میراث جهانی یونسکو(World Heritage Site ) نیز عهدنامهای بینالمللی است که در تاریخ 16 نوامبر 1972 به تصویب کنفرانس عمومی یونسکو رسیده است. موضوع آن حفظ آثار تاریخی، طبیعی و فرهنگی بشراست که اهمیت جهانی دارد و به همه انسان های روی زمین، بدون در نظر گرفتن نژاد، مذهب و مرزی خاص تعلق دارند. تا سال 2007 میلادی، تعداد 851 مکان از 142 منطقة جغرافیایی در فهرست میراث جهانی به ثبت رسیده که، از این تعداد 660 مکان- فرهنگی، 166 مکان- طبیعی و 25 مکان- مختلط ( فرهنگی و طبیعی ) میباشند. این اماکن در 5 منطقة جغرافیایی قرار دارد: آفریقا، منطقه عربی ( شمال آفریقا و خاورمیانه )، آسیا- اقیانوس آرام ( آسیا، استرالیا و اقیانوسیه )،اروپا و آمریکای شمالی ( آمریکا و کانادا ) و آمریکای لاتین وحوزه کاراییب . معیارهای انتخاب یک اثر برای ثبت در میراث جهانی یونسکو: 1- اثرمورد نظر دستاورد یا شاهکار هنری منحصر به فرد، باشد که از نبوغ انسان نشآت گرفته است. 2- اثرمورد نظر نمایانگر تبادل ارزش های انسانی در محدوده زمانی و نیز یک حیطه فرهنگی خاص باشد ،بطوریکه این تبادل در راستای پیشرفت معماری ، بناهای یادمانی، برنامه ریزی شهری و طراحی مناظر اطراف باشد. 3- اثر مورد نظر شاهدی بی نظیر و یا حداقل استثنایی یک سنت فرهنگی خاص و یا تمدن از میان رفته باشد. 4- اثر مورد نظر نمونه برجسته یک بنا یا مجموعه ابنیه ای باشد که نمایانگر تحول در تاریخ بشر باشد. 5- اثر مورد نظر نمونه برجسته از یک سکونت گاه زیستی و یا تغییر کاربری که انسان در زمین و دریا ایجاد کرده بوده است، باشد. این اثر همچنین باید معرف یک یا چند فرهنگ در این زمینه و یا تعامل موجود بین انسان و محیط زیست او باشد. 6- اثر مورد نظر با رویدادها، سنن زنده، افکار و اعقاید ، وهمچنین با آثار هنری و ادبی واجد ارزش جهانی منحصربه فرد، به گونه ای ملموس و بی واسطه مرتبط باشد. 7- اثر مورد نظر یک پدیده طبیعی یا تلفیقی از طبیعت و هنر باشد. 8- اثر مورد نظر نشان دهنده مراحل تاریخی کره زمین و روند حیات، فرایندهای موجود درحال پیشرفت و شکل گیری زمین باشد. 9- اثر مورد نظر نمونه برجسته ای از فرآیندهای در حال پیشرفت زیست شناسی و بوم شناسی برای تکامل زمین، آبها و اکوسیستم شامل حیوانات و گیاهان باشد. 10- اثر مورد نظر به محلی ، علمی و حفاظتی امن و طبیعی برای حفاظت از تنوع بیولوژیکی برای آن دسته از جانوران منحصر به فرد که در حال انقراض اند باشد به لحاظ علمی و حفاظتی باشد. و اما هشت اثر ایرانی ثبت شده در میراث جهانی
گنبد سلطانیه